Haftalık çalışma süresi ne kadardır?
4857 sayılı İş Kanunu’nun 63. maddesi, haftalık çalışma süresinin 45 saat olduğunu, aksi kararlaştırılmadıkça bu sürenin çalışma günlerine eşit olarak dağıtılacağını hükme bağlamaktadır. Buna göre, haftanın altı günü çalışılan bir iş yerinde günlük çalışma süresi 7.5 saat olacaktır.
Çalışma süresini, işçinin çalıştırıldığı işte geçirdiği süre olarak tanımlayabiliriz. Yasaya göre, genel bakımdan çalışma süresi haftada en fazla 45 saattir. Toplu iş sözleşmesinde veya iş sözleşmesinde aksi kararlaştırılmamışsa, haftalık çalışma süresi olan 45 saat, iş yerlerinde haftanın çalışılan günlerine eşit ölçüde bölünerek, günlük çalışma saati tespit edilir. Ve bulunan süre kadar çalışma yapılır.
Fazla mesaide üst sınır senelik 270 saattir.
İşçiye bir yıl içinde en fazla 270 saat fazla mesai yaptırılabilir. İşçi fazla mesai ile ilgili rıza gösterse dahi, yılda 270 saatten daha fazla mesai yaptırılması kesinlikle yasaktır. Fazla mesai şahitlerle ispat edilirse geçmişteki ücretler faiziyle birlikte alınır.
Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, ücreti verilmiş olsa bile 270 saatten fazla yapılan çalışma halinde iş sözleşmesini tek taraflı sonlandıran işçiye, kıdem tazminatının ödeneceğine hükmetti.
Eğer senelik çalışma süreniz 270 saati aşıyorsa, iş sözleşmenizi haklı neden ile tek taraflı olarak feshedebilir ve kıdem tazminatınızı alarak iş yerinizden ayrılabilirsiniz. İşçinin zorunlu nedenle fesih hakları
Zorunlu neden ile fazla çalışma
İşyerinde meydana gelen bir arızanın giderilmesi, bir arıza ihtimalinin bulunması yahut üretim araçları için hemen yapılması gereken işlerin veya zorlayıcı sebeplerin ortaya çıkması durumunda, bununla ilgili işçiler zorunlu olarak fazla çalışma yapmak zorundadırlar.
4857 Sayılı İş Kanunu’nun 42. maddesi’nde konu ile ilgili;
Gerek bir arıza sırasında, gerek bir arızanın mümkün görülmesi halinde yahut makineler veya araç ve gereç için hemen yapılması gerekli acele işlerde, yahut zorlayıcı sebeplerin ortaya çıkmasında, işyerinin normal çalışmasını sağlayacak dereceyi aşmamak koşulu ile işçilerin hepsi veya bir kısmına fazla çalışma yaptırılabilir. Bu durumda fazla çalışma yapan işçilere uygun bir dinlenme süresi verilmesi zorunludur.
ifadelerine yer verilmiştir.
Olağanüstü durumlarda fazla çalışma
Seferberlik sırasında ülke savunmasının ihtiyaçlarını karşılayan işyerlerinde Bakanlar Kurulu kararıyla fazla çalışma yapılabilir.
Konu ile ilgili 4857 Sayılı İş Kanunu‘nun 43. Maddesi’nde;
Seferberlik sırasında ve bu süreyi aşmamak şartıyla yurt savunmasının gereklerini karşılayan işyerlerinde fazla çalışmaya lüzum görülürse işlerin çeşidine ve ihtiyacın derecesine göre Bakanlar Kurulu günlük çalışma süresini, işçinin en çok çalışma gücüne çıkarabilir. Bu suretle fazla çalıştırılan işçiler için verilecek ücret hakkında 41. maddenin birinci, ikinci ve üçüncü fıkraları hükümleri uygulanır.
İfadelerine yer verilmiştir.
Bunun dışında Olağanüstü Hal Kanunu, doğal afet ve tehlikeli salgın hastalıklar yüzünden ilan edilen olağanüstü hallerde, ağır ekonomik bunalıma bağlı olağanüstü durumlarda ve diğer bazı kanunlar, olağanüstü sebeplerle fazla çalışma yapılabilmesini mümkün kılmaktadır.
Fazla çalışmanın yasaklandığı işler ve kişiler nelerdir?
- Sağlık kuralları bakımından günde en çok 7,5 saat veya daha az çalışılması gereken işlerde fazla çalışma yapılamaz.
- Gece çalışmalarında olağan fazla çalışma yapılamaz.
- Kadın işçilere ne sebeple olursa olsun, gece döneminde fazla çalışma yaptırılamaz.
- Kısmi süreli iş sözleşmesi ile çalıştırılan işçilere fazla sürelerle çalışma da yaptırılamaz.
- 18 yaşından küçük olanlar fazla çalışma yapamaz.
- İş sözleşmesi veya toplu iş sözleşmesi ile önceden veya sonradan fazla çalışmayı kabul etmiş olsalar bile sağlıklarının elvermediği işyeri hekiminin veya Sosyal Sigortalar Kurumu Başkanlığı hekiminin, bunların bulunmadığı yerlerde herhangi bir hekimin raporu ile belgelenen işçiler fazla çalışma yapamaz.
- İş Kanunu’nun 88. maddesinde öngörülen Gebe veya Emziren Kadınların Çalıştırılma Şartlarıyla Emzirme Odaları ve Çocuk Bakım Yurtlarına Dair Yönetmelik’te belirtilen gebe, yeni doğum yapmış ve çocuk emziren işçiler fazla çalışma yapamaz.
Fazla çalışma için işçinin onayının alınması gerekmektedir.
4857 Sayılı İş Kanunu’nun 41. maddesi‘nde fazla çalışma ile ilgili işçinin onayının alınması konusu hüküm altına alınmıştır. Bu neden ile fazla çalışma yapması istenen işçinin rızası olmadan zorla fazla çalışma, fazla mesai yaptırılması kanunen yasaktır. İşverenler işçilerinden bir kereye mahsus alacakları fazla çalışma muvafakatname yazısı ile bu sorunu ortadan kaldırabilir. Fakat işçi bir kereye mahsus vermiş olduğu fazla çalışma muvafakatname yazısı yüzünde sürekli fazla mesai yapmaya zorlanamaz. İşçi arzu eder ise, otuz gün önceden ve yazılı olarak işverenine başvurduğu taktirde, daha önceden vermiş olduğu fazla çalışma onayını iptal edebilecek.
Fazla mesai ücreti nasıl hesaplanır?
Her bir saat fazla çalışma için verilecek ücret normal çalışma brüt ücretinin saat başına düşen miktarının yüzde elli yükseltilmesi suretiyle ödenmesi gereklidir.
Örneğin, brüt saat ücreti 20 TL. olan bir işçinin ay içinde 6 saat fazla çalışma yapması halinde normal ücretine ilave olarak 30 TL. x 6 TL. üzerinden 180 TL. fazla çalışma ücreti alması gereklidir.
İşçi rıza gösterir ise mesailerine karşılık serbest zaman da kullanabilir.
Fazla çalışma veya fazla sürelerle çalışma yapan işçi, isterse işverene yazılı olarak başvurmak koşuluyla, bu çalışmalar karşılığı zamlı ücret yerine, fazla çalıştığı her saat karşılığında bir saat otuz dakikayı, serbest zaman olarak kullanabileceği belirtilmiştir.
İşçi hak ettiği serbest zamanı, 6 ay zarfında işverene önceden yazılı olarak bildirmesi koşuluyla ve işverenin, işin veya iş yerinin gereklerine uygun olarak belirlediği tarihten itibaren iş günleri içerisinde aralıksız ve ücretinde bir kesinti olmadan kullanabilir.
Fakat burada işverenler bakımından önemli olan; serbest zaman uygulamasında işçinin onayının olup olmamasıdır. Yani işverenler fazla mesai yaptırıp, nasıl olsa para ödemeyeceğim mesailerine karşılık izin veririm lüksü ile hareket etme şansına sahip değildir. Ancak işçi kabul ederse yapılan fazla mesailer serbest zamana dönüştürülebilir. Aksi halde işçi fazla mesailerine karşılık ücretini de talep etme hakkına sahiptir.
Fazla mesai kıdem tazminatına eklenir mi?
Kıdem tazminatı hesaplamaları sırasında işçiye ödenen ücretin yanında düzenli olarak sağlanan para ve parayla ölçülebilen menfaatlerin brüt tutarları dikkate alınır. Fazla mesai ücreti değişken bir ödeme niteliğinde olduğundan dolayı kıdem tazminatı hesabında dikkate alınmaz.
Serviste geçen süreler fazla mesai sayılır mı?
4857 Sayılı İş Kanunu’nun 66. maddesi‘nde
” İşin niteliğinden doğmayıp da işveren tarafından sırf sosyal yardım amacıyla işyerine götürülüp getirilme esnasında araçlarda geçen süre çalışma süresinden sayılmaz.”
İfadelerine yer verilmiştir.
Bu neden ile serviste eve ya da işe gidip gelirken yolda geçirilen süreler fazla mesai olarak kabul edilmemektedir.
