Doğum öncesi ve doğum sonrası rapor durumları
Kadınlara işçilere doğum öncesi ve sonrası için de doğum raporu verilmektedir. Kadın işçilerin doğumdan önce sekiz ve doğumdan sonra sekiz hafta olmak üzere toplam on altı haftalık süre için çalıştırılmamaları esastır. Doğum öncesi doğum raporu tekil gebelikler için 32. haftada başlamış olur. Ancak, sağlık durumu uygun olduğu takdirde, doktorun onayı ile kadın işçi isterse doğumdan önceki üç haftaya kadar iş yerinde çalışabilir. Bu durumda, izne ayrılacağı tarih en fazla gebeliğin 37. haftası olacaktır.
Bu süreçten sonra hamile işçinin iş yerinde çalışmaya devam etmesi kesinlikle yasaktır. Doğum iznine doktor izni ile geç ayrılan kadın işçinin çalıştığı süreler, doğum sonrası sürelere eklenir. Çoğul gebelik halinde doğumdan önce çalıştırılmayacak sekiz haftalık süreye iki hafta süre eklenir. Yani çoğul gebelik döneminde doğum öncesi izin on haftadır.
Erken doğum olursa izin hakkı kaybolur mu?
Erken doğum nedeniyle kadın işçinin herhangi bir hak kaybı bulunmamaktadır. Erken doğum yapması halinde ise doğumdan önce kullanamadığı çalıştırılmayacak süreler, doğum sonrası sürelere eklenmek suretiyle kullandırılır.
Yukarıda öngörülen süreler işçinin sağlık durumuna ve işin özelliğine göre doğumdan önce ve sonra gerekirse artırılabilir. Bu süreler hekim raporu ile belirtilir.
Doğum sonrası ücretsiz izin süresi ne kadardır?
Doğum sonrası izni sona erdikten sonra kadın işçi arzu eder ise isteği halinde kadın işçiye, altı aya kadar ücretsiz izin verilir.
Ücretsiz doğum izninin ne kadar kullanılacağına dair belirleyici kişi işçidir. İşverenin bu konuda süre belirleyici bir hükmü bulunmamaktadır. Ücretsiz doğum izni 4857 Sayılı İş Kanunu tarafından doğum yapan kadına verilmiş bir hak olduğu için bu iznin kullanımında işverenin onayı aranmamaktadır.
Doğumdan sonra süt izni ne kadardır?
Kadın işçilere doğum yaptıktan sonra bir yaşından küçük çocuklarını emzirmeleri için günde toplam bir buçuk saat süt izni verilir. Bu sürenin hangi saatler arasında ve kaça bölünerek kullanılacağını işçi kendisi belirler. Bu süre günlük çalışma süresinden sayılır. Çocuk bir yaşına geldiğinde bu izin hakkı bitmiş olur.
Süt izni işçinin fiilen çalıştığı süreler için geçerlidir. Çalışılmayan günler için süt izni hakkı bulunmaz. Kadın işçinin kullanacağı süt izni ile ilgili süreler hakkında herhangi bir ücret kesintisi söz konusu değildir.
Yarım Çalışma ne demektir?
Doğum sonrası analık hali izninin bitiminden itibaren (doğumdan önce 8 hafta doğumdan sonra 8 hafta olarak verilen izinler) çocuğunun bakımı ve yetiştirilmesi amacıyla kadın işçiye isteği halinde;
- Birinci doğumda altmış gün,
- İkinci doğumda yüz yirmi gün,
- Sonraki doğumlarda ise yüz seksen gün,
süreyle haftalık çalışma süresinin yarısı kadar ücretsiz izin verilir.
Çoğul doğum halinde bu sürelere otuzar gün eklenir.
Yarım çalışma tercih edildiği dönemlerde süt izni hakkı ortadan kalkar. Yarım çalışma sonrası tam zamanlı çalışmaya dönen kadın işçi çocuğu bir yaşına gelmemişse süt iznini kullanmaya devam edecektir.
Kısmi Çalışma ne demektir?
Doğum sonrası izinlerin bitiminden sonra (doğum raporu, doğum ücretsiz izni, yarım çalışma) mecburi ilköğretim çağının başladığı tarihi takip eden aybaşına kadar anne ya da baba işçi kısmi süreli çalışma talebinde bulunabilir. Bu talep işveren tarafından karşılanır ve geçerli fesih nedeni sayılmaz.
Kanunun verdiği bu haktan yararlanarak kısmi süreli çalışmaya başlayan işçi, aynı çocuk için bir daha bu haktan faydalanmamak üzere tam zamanlı çalışmaya dönebilir. Tam zamanlı çalışmaya dönecek işçi, işverene bunu en az bir ay önce yazılı olarak bildirir.
Ebeveynlerden birinin çalışmaması halinde, çalışan eş kısmi süreli çalışma talebinde bulunamaz.
EVLAT EDİNEN AİLELER
Ücretli İzin Hakkı
İşçiye, evlat edinmesi halinde üç gün ücretli izin verilir.
Analık Hali İzni hakkı
Doğum yapan işçilere doğum sonrası verilen analık hali izni evlat edinen ebeveynlere de verilmektedir. Üç yaşını doldurmamış çocuğu evlat edinen eşlerden birine veya evlat edinene çocuğun aileye fiilen teslim edildiği tarihten itibaren sekiz hafta analık hali izni kullandırılır.
Ücretsiz İzin hakkı
Bu izin, üç yaşını doldurmamış çocuğu evlat edinme halinde eşlerden birine veya evlat edinene verilir. Bu süre, yıllık ücretli izin hakkının hesabında dikkate alınmaz.
Yarım Çalışma hakkı
Yarı zamanlı çalışmada doğum yapan kadın işçilere sağlanan haklar 3 yaşını doldurmamış çocuğu evlat edinen erkek ya da kadın işçiye de sağlanmaktadır.
Üç yaşını doldurmamış çocuğu evlat edinen kadın veya erkek işçilere istekleri halinde;
- Birinci doğumda altmış gün,
- İkinci doğumda yüz yirmi gün,
- Sonraki doğumlarda ise yüz seksen gün süreyle haftalık çalışma süresinin yarısı kadar ücretsiz izin verilir.
Kısmi süreli çalışma
Üç yaşını doldurmamış bir çocuğu eşiyle birlikte veya münferiden evlat edinenler de çocuğun fiilen teslim edildiği tarihten itibaren kısmi süreli çalışma haklarını kullanabilirler. Doğum yapan işçi veya eşine sağlanan kısmi çalışma izninde olduğu gibi bu izni mecburi ilköğretim çağının başladığı tarihi takip eden aybaşına kadar kullanabilirler.
ENGELLİ ÇOCUĞU OLAN AİLELER
Ücretli İzin Hakkı
İş Kanunu engelli çocuğu olan işçiye yıl içerisinde diğer çalışanlardan farklı olarak izin hakkı tanımaktadır. İşçilerin en az yüzde yetmiş oranında engelli veya süreğen hastalığı olan çocuğunun tedavisinde, hastalık raporuna dayalı olarak ve çalışan ebeveynden sadece biri tarafından kullanılması kaydıyla, bir yıl içinde toptan veya bölümler halinde on güne kadar ücretli izin verilir.
Yarım Çalışma
Çocuğu engelli olarak doğan kadın işçi, diğer doğum yapan işçilere göre daha uzun süreli yarım çalışma ödeneğinden faydalanabilirler. Yarım çalışma izni çocuğu engelli doğan anne işçiler için üç yüz altmış gün ( 360 gün ) olarak uygulanmaktadır.
