Sigortasız çalışan işçi ne yapmalı?

Soru: Merhaba, yaklaşık 4 aydır çalıştığım iş yerinden ayrıldım. Fakat iş yerimin sigortamı yapmadığını şimdi fark ettim. Ben bu durumda ne yapacağım? Sigortasız çalıştım nasıl ispat edebilirim? Bana yardımcı olursanız çok sevinirim, iyi çalışmalar.

Cevap:

Sigortasız çalışan işçi ne yapmalı?

Merhabalar,

Konu ile ilgili Müdürlüklere ihbar ve şikayetler Alo 170 Kayıt Dışı İstihdam Hattına yapılabilir.

Sigortasız çalıştırılanlar için, iş yerinde çalıştığı süre içerisinde arzu edilir ise Sosyal Güvenlik Kurumu İl Müdürlükleri veya Merkez Müdürlüklerine de başvuruda bulunabilirsiniz.

Şikayetler işçinin çalıştığı iş yerinin bağlı olduğu Sosyal Güvenlik Müdürlüğü’ne yazılı olarak, yani dilekçe ile yapılabilir.

Şikayet dilekçenizi arzu ederseniz bizzat Sosyal Güvenlik Müdürlüğü’ne giderek verebilir, arzu ederseniz iadeli taahhütlü posta ile de Sosyal Güvenlik Müdürlüğü’ne ulaştırabilirsiniz.

Şikayet dilekçenizde, çalıştığınız iş yerinizin unvanını, adresini, hangi tarihlerde çalıştığınızı ve kişisel bilgilerinizi ( T.C. kimlik numarası, adres, telefon vb ) detaylı bir şekilde yazmak durumundasınız.

Şikayet dilekçeniz ile beraber söz konusu iddaa da ispat yükü size ait olacağı için, elinizde iddanızı ispatlayacak tüm belgeleri de dilekçenize eklemelisiniz.

Çalışırken şikayet edilir mi?

Bu tarz durumlar da yapılacak olan şikayetlerde işçinin iş yerinde çalışıyor olması çok büyük önem arz etmektedir. Çünkü sigortasız çalıştığını beyan eden işçinin şikayetinden sonra, ilgili iş yerinde Sosyal Güvenlik Kurumu müfettişleri tarafından denetim yapılacaktır.

Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından işçinin şikayeti sonrasında iş yerine yönlendirilen müfettiş, ilgili iddia nedeniyle işverenden bir takım belgeler ister ve konu ile ilgili iş yerinde ki çalışanlar ile birebir görüşme gerçekleştirir. Bu görüşmeler esnasında söz konusu işçi de rahatlıkla müfettiş ile irtibata geçip, fiilen çalıştığını ama sigortasının yapılmadığını ispat edebilir.

İşten ayrıldıktan sonra şikayet nasıl edilir?

İşte en kötü durum da burada başlıyor. Normal şartlar da 2018 yılından itibaren iş sözleşmesi sona erdikten sonra işçiler iş yerlerini şikayet edemiyor fakat bu durumda bir takım istisnalar mevcut. Normal şartlar da işçi iş akdi feshedildikten sonra, ” kıdem tazminatımı alamadım, ücretimi işveren ödemedi ” şeklinde şikayetlerini alo 170 kanalı ile ya da bağlı bulunduğu Sosyal Güvenlik Müdürlüğü’ne iletebiliyor ve işlemlerini başlatabiliyordu. Fakat artık yeni arabuluculuk sistemi devreye girdiği için artık bu durum söz konusu değil. İşçi bu tarz konular ile ilgili şikayet kaydı oluştursa bile dikkate alınmıyor ve işçiler alacak konuları ile ilgili sıkıntılarını arabulucular vasıtasıyla çözmeye yönlendiriliyor. Fakat hizmet tespit işlemleri arabuluculuk işlemlerine tabii olmadığı için işçi iş sözleşmesi sona erse dahi konu ile ilgili şikayet işlemi oluşturabilir.

İşçi işten ayrıldıktan sonra konu ile ilgili şikayette bulunur ise bu sefer içinde bulunduğu durumun ispatı oldukça zorlaşıyor. Çünkü Sosyal Güvenlik müfettişinin şikayet sahibinin iş yerinde çalışırken yapacağı denetim sonrasında fiilen ispat etme şansı ne yazık ki ortadan kalkıyor.

Zorunlu arabuluculuk ile ilgili 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu okumak için TIKLAYINIZ.

Bu durumda müfettiş sadece iş yerine ait belgeleri incelemekten başka bir şansı bulunmamaktadır. Zaten işçi sigortasız çalıştığı için de iş yerinde herhangi bir kaydı bulunmayacak. Bu neden ile müfettişin kayıtlara bakması hiçbir şey kazandırmaz.
Bu tarz sigortasız çalışma şikayetlerinde, şikayet işlemi yapan işçinin elinde, söz konusu iş yerinde çalıştığına dair herhangi bir delil, belge de yoksa, eğer şikayet sahibi ücretini elden almışsa, elinde çalışmaları karşılığı aldığı ücrete ilişkin herhangi bir belge yoksa bu tarz bir durumun ispatı neredeyse yok denecek azdır. Çünkü işveren kabul etmeden, herhangi bir belge olmadan sadece şikayet sahibinin iddiasına dayanarak onun çalıştığının kabul edilmesi ve kendisine geriye dönük hizmet kazandırılması mümkün değildir.

İşe iade davaları ve arabuluculuk dönemi

Hizmet tespit davası nedir?

Bu durumda işçinin direkt mahkemeye başvurarak hizmet tespit davası açmasından başka alternatifi kalmamaktadır.

Hizmet tespit davası, sigortasız çalıştırılan ve bu durumdan sonradan haberdar olan işçilerin sigortasız çalıştığı ya da sigortalı olmasına rağmen eksik süreleri sigortalı hale getirmek için yargı yoluna başvurduğu dava çeşididir.

5510 Sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 86 maddesi’nde konu ile ilgili;

Aylık prim ve hizmet belgesi işveren tarafından verilmeyen veya çalıştıkları Kurumca tespit edilemeyen sigortalılar, çalıştıklarını hizmetlerinin geçtiği yılın sonundan başlayarak beş yıl içerisinde iş mahkemesine başvurarak, alacakları ilâm ile ispatlayabilirlerse, bunların mahkeme kararında belirtilen aylık kazanç toplamları ile prim ödeme gün sayıları dikkate alınır.

Sigortalının çalıştığı bir veya birden fazla işte, bu Kanunda yazılı şartları yerine getirmiş olmasına rağmen, kendisi için verilmesi gereken aylık prim ve hizmet belgesinin işveren tarafından verilmediği veya verilen aylık prim ve hizmet belgesinde kazançların veya prim ödeme gün sayılarının eksik gösterildiği Kurumca tespit edilirse, hastalık ve analık sigortalarından gerekli ödemeler yapılır.

İfadelerine yer verilmiştir.

Hizmet tespit davalarında görevli mahkemeler hangisidir?

Hizmet tespit davalarında, 5510 Sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 101. Maddesi’ne istinaden görevli mahkemeler iş mahkemeleridir.

Hizmet tespit davalarında zaman aşımı ne kadardır?

Hizmet tespit davalarında, zaman aşımı beş yıl ile sınırlıdır. İşçi sigortasız olarak çalıştığı son süreden geriye doğru beş yıl için hizmet davası açabilir.