Toplu işçi çıkarma işlemi, her iş yerinde dönem dönem yaşanabilecek bir takım ekonomik nedenler ya da faaliyetin sona ermesinden dolayı işverenler tarafından tercih edilen bir yöntemdir. Fakat, normal şartlar da bir işçinin bile haklı neden belirtilmeden işten çıkartılması mümkün değilken, Nasıl oluyor da toplu bir halde işçi çıkartabiliyor?
Toplu işçi çıkarma şartları
İşverenlerin bir işçiyi dahi işten çıkartırken hukuki boyutlar da kabul edilebilecek nitelikte bir sebebi olmak zorundadır. Aksi halde sebepsiz yere yapılan fesihler de her zaman işverenler problem yaşayabilir. Bknz: İşverenin haklı nedenle feshi hakkı
Toplu işçi çıkarmakta bununla aynı değerdedir. Hiç bir işveren durup dururken toplu işçi çıkış işlemi yapamaz. Bunun için ya ekonomik sorunlar yaşaması ya da şirketin faaliyetinin tamamen durdurması gereklidir. Eğer işverenin toplu çıkıştan gayesi ekonomik sorunlar ise, bu durumu açıkça belgelemek, ilgili kurumlara yazılı bildirimde bulunmak gibi bir takım prosedürlere göre hareket etmek zorundadır.
İşveren toplu işçi çıkarma işlemi için neler yapmalıdır?
İşveren toplu işten çıkarma yapacağı zaman bunu en az otuz gün önceden bir dilekçe ile; varsa iş yeri sendika temsilcilerine, bağlı bulunduğu Türkiye İş Kurumu’na bildirmek zorundadır. Yapılacak olan bildirimler de bu durumun sebebini,hangi departmanın etkileneceği ve kaç işçinin hangi tarihler de işten çıkarılacağı beyan edilmelidir. Eğer iş yeri tamamen faaliyetini kapatacak ise, mevcut sendika temsilcisine bildirim yapılması zorunlu değildir. Toplu işçi çıkarma konusu ile ilgili 4857 Sayılı İş Kanunu‘nun 29. maddesinde;
İşveren; ekonomik, teknolojik, yapısal ve benzeri işletme, iş yeri veya işin gerekleri sonucu toplu işçi çıkarmak istediğinde, bunu en az otuz gün önceden bir yazı ile, iş yeri sendika temsilcilerine, ilgili bölge müdürlüğüne ve Türkiye İş Kurumuna bildirir.
İfadelerine yer verilmiştir.
İş yerinde çalışan işçi sayısına göre durumun toplu işçi çıkarma olarak sayılabilmesi için;
- 20 ile 100 işçi arasında ise, en az 10 işçinin,
- 101 ile 300 işçi arasında ise, en az yüzde on oranında işçinin,
- 301 ve daha fazla ise, en az 30 işçinin,
İşine 17. madde uyarınca ve bir aylık süre içinde aynı tarihte veya farklı tarihlerde son verilmesi toplu işçi çıkarma sayılır.
Birinci fıkra uyarınca yapılacak bildirimde işçi çıkarmanın sebepleri, bundan etkilenecek işçi sayısı ve grupları ile işe son verme işlemlerinin hangi zaman diliminde gerçekleşeceğine ilişkin bilgilerin bulunması zorunludur.
Bildirimden sonra iş yeri sendika temsilcileri ile işveren arasında yapılacak görüşmelerde, toplu işçi çıkarmanın önlenmesi ya da çıkarılacak işçi sayısının azaltılması yahut çıkarmanın işçiler açısından olumsuz etkilerinin en aza indirilmesi konuları ele alınır. Görüşmelerin sonunda, toplantının yapıldığını gösteren bir belge düzenlenir.
İşveren bildirimden 30 gün sonra işlem yapabilir.
Fesih bildirimleri, işverenin toplu işçi çıkarma isteğini ilgili bölge müdürlüğüne bildirmesinden otuz gün sonra hüküm doğurur.
İşveren işçileri aynı gün çıkarmak zorunda mı?
Hayır, böyle bir zorunluluk bulunmamaktadır. İlk işçi veya işçilerin çıkarılma tarihinden itibaren bir aylık süre işlemeye başlayacaktır. Bu süre içinde yasanın aradığı sayıda işçinin çıkarılması halinde toplu işçi çıkarımı hükümleri uygulanacaktır. İşçi çıkarımının ay içinde aynı gün veya birbirini takip eden günlerde yapılmasının bir önemi yoktur.
İşveren kıdem tazminatı ödemek zorundadır.
İşveren, toplu işçi çıkarmalarda işçilere çalışma sürelerine uygun olarak ihbar öneli vermek veya ihbar tazminatı ödemek ve bunların yanında kıdem tazminatı da ödemek zorundadır. Eğer var ise, işçilerin kullanılmamış izin sürelerinin de ayriyeten ödenmesi gerekmektedir.
Toplu çıkış yapan işveren 6 ay işçi alımı yapamaz.
İşveren işçilerin yerine, toplu çıkış işlemi başladığı tarihten itibaren 6 ay içinde başka işçi alamaz. Eğer işverenin yeniden işleri düzelir ise ve buna istinaden işçi alımı gerçekleştirmek isterse aynı nitelikte ki iş için farklı bir işçi alımı yapamaz. Öncelik, toplu şekilde çıkışı yapılan işçilere verilecektir.
Mevsimlik ve kampanya işlerinde çalışanların işten çıkarılması toplu işten çıkarılma mıdır?
Mevsim ve kampanya işlerinde çalışan işçilerin işten çıkarılmaları hakkında, işten çıkarma bu işlerin niteliğine bağlı olarak yapılıyorsa, toplu işçi çıkarmaya ilişkin hükümler uygulanmaz.
Toplu işten çıkarılan işçi işsizlik maaşı alır mı?
İş yerinde gerçekleşen bu tarz durumlardan ötürü, toplu çıkış işlemi neticesinde işsiz kalan işçi, gerekli olan prim şartlarını yerine getirebiliyor ise, İşkur’a başvurduğu taktirde işsizlik maaşından faydalanabilir.
