Soru: Merhaba, Aralık ayında bir şirkette iş başı yapacağım fakat benden imzalamamı istedikleri iş sözleşmesinde cezai şartlar başlıklı bir bölüm var. Açıkçası imzalamak istemiyorum ama bir taraftan da uzun zamandır işsiz olduğum için çaresizim. Sizlere danışmak istedim. İşverenler iş sözleşmelerine cezai şart koyabilir mi? Bana geri dönüş yapabilirseniz çok sevinirim, iyi çalışmalar.
Cevap:
Merhabalar,
İşçi ve işverenin arasındaki iş ilişkisini bir “sözleşme” başlatır. Süresi ister belirli olsun isterse belirsiz olsun farketmez. İşçi ve işveren, ilerleyen zamanlarda tarafların yükümlülüklerinde tereddüt duyacağı konuları da garantiye almak isteyebilirler. Taraflar arzu ederler ise tereddüt duydukları konuları da iş sözleşmesine ekleyebilirler. İş Sözleşmelerinde cezai şart sözleşmede bahsedilen bir maddeye aykırı davranılması durumunda taraflara fazladan maddi yükümlülükler getiren durumları ifade etmektedir.
İş sözleşmelerine cezai şart koyulabilir mi?
4857 sayılı İş Kanunu’nda sözleşmelerdeki cezai şarta değinilmemiştir. Bu konuyu hüküm altına alan Borçlar Kanunu’dur. Borçlar Kanunu’nun 179. maddesinde “ Bir sözleşmenin hiç veya gereği gibi ifa edilmemesi durumu için bir ceza kararlaştırılmışsa, aksi sözleşmeden anlaşılmadıkça alacaklı, ya borcun ya da cezanın ifasını isteyebilir.” şeklinde ifade edilmiştir.
İş sözleşmesinde cezai şart uygulaması
Her ne kadar iş sözleşmelerine cezai şart koyulabilir desekte, sözleşmelere her konuda ve her koşulda cezai şart konulması mümkün değildir. Cezayı gerektiren davranış ve ceza tutarının kendi içerisinde değerlendirilmesi ve bu değerlendirme sonrasında karara bağlanmalıdır. Taraflar hiçbir zaman cezai şartı kötü amaçla kullanamazlar.
İş sözleşmelerine konulan cezai şartların sözleşmeye taraf olan herkesi kapsaması gerekmektedir. Yani, iki tarafa da maddi yükümlülük getirmelidir. Sadece işçiye yaptırımı olan bir cezai şart durumu hukuk karşısında geçerliliğini yitirecektir. İşçi ve işverenin aynı işle ilgili birbirlerine maddi sorumlulukları olmalıdır.
Kanuna aykırı olarak cezai şart düzenlenmesi söz konusu değildir. Zaten bu şekilde düzenlenen bir cezai şart otomatikman geçersiz sayılmaktadır. İş mevzuatının verdiği haklar gözetilerek cezai şarta başvurulmalıdır. Kanuna uygun olarak koyulan cezai şartlar kanun hükmü taşır.
Cezai şartın iş ilişkisinin başında belirlenmesi uygulama da en doğru olandır. Fakat iş ilişkisi devam ederken de oluşan yeni durumlar için cezai şartta anlaşmakta mümkündür.
Cezai şart, ahlaka uygun ve etik olmalıdır. Taraflar arasında imzalanan iş sözleşmelerinde, konusu imkansız olan ve mantık dışı yaptırımları olan cezai şarta yer verilmesi söz konusu değildir. Cezai şartın getirdiği yükümlülük taraflardan birine daha fazla olmamalıdır. Cezai şartın ağırlığında iki tarafa da eşit uygulanmalıdır.
