Soru: Merhaba. Çalışmakta olduğum iş yeri işlerin son dönemlerde ki Korona virusü nedeniyle beni ücretsiz izne çıkarmak istiyor. Kendilerinin böyle bir hakkı var mı? Ben ücretsiz izne çıkmak istemiyorum. Ücretsiz izne çıkarsam ne sigortam işleyecek ne de maaşım olacak. Ben nasıl geçineceğim? Ne yapacağım bana bilgi verebilir misiniz? İşveren işçiyi zorla ücretsiz izne çıkartabilir mi? Şimdiden teşekkür ederim, iyi çalışmalar.
Cevap:
Merhabalar,
2020 yılında Çin’de başlayan, 2020 yılının Mart ayından itibaren ülkemizde görülen Korona Virüsü nedeniyle oldukça zor günler geçiriyoruz.
Tamam, mevcut salgın nedeniyle Dünya’da olduğu gibi ülkemizde de ciddi sorunlar var. İnsanların salgından korkmasından dolayı evlerine kapanıyor olması ekonomiyi ciddi anlamda zarara uğratıyor. Devlet bugün itibariyle genel bir sokağa çıkma yasağı ilan etmediği için, herkes kendince önlemler alarak virüsün yayılmasına engel olmaya çalışıyor. İşletmeler de dönem dönem bu tarz bir yola başvurabilir bu gayet doğal ve yerinde bir uygulama. Ama şuan işyerlerini kapatmak zorunda kalan işverenler de ekonomik anlamda zor bir virajdan geçiyor. Bu neden ile, devletin, en azından belirli bir süre, işverenlerin yüklerini hafifletmek için bir teşvik paketi açıklaması gerekiyor.
Bazı avrupa ülkelerinde olduğu gibi, ülkemizde de, işletmelerin en azından iki hafta kapatılması, hem işçi hemde işveren bazında yaşanacak mağduriyetlerin, devlet tarafından hazırlanan fon tarafından giderilmesi ilerleyen dönemler de oldukça önem arz etmiştir.
En azından şu zor dönemlerde;
- İşverenin, KDV, beyanname, banka kredi ödemeleri ertelenebilir ya da destek sağlanabilir.
- İşverenlerin, SGK prim borçları ertelenebilir.
- İşçilerin maaşları, işsizlik fonundan karşılanabilir.
Aksi halde her iki tarafta çok daha fazla ciddi sorunlar ile karşılaşabilir.
Şuan için bir destek paketi Cumhurbaşkanı Recep Tayyip ERDOĞAN tarafından kamuoyu ile paylaşıldı fakat, asıl lokomotif işverenler olarak gözüktüğü için, genel olarak işsizlik maaşı vb. gibi önemli durumlardan söz edilmedi. Anladığımız kadarıyla işverenlere herhangi bir nakit yardımı da şu aşamada hükümetin gündeminde değil.
Sadece Muhtasar ve KDV tevkifatı ile SGK primlerinin nisan, mayıs ve haziran ödemelerini 6’şar ay ertelendi.
Ama bu destek paketinin ilerleyen günlerde genişletileceğini düşünüyoruz. Bu genişletmeyle beraber, işletmelerin bir nebze rahatlayacağını ve otomatikman bu durumun işçilere de olumlu yansıyacağı düşünüyoruz. Ama bugün itibariyle söyleyebiliriz ki, bu salgın nedeniyle ekonomik problem yaşayan işyerleri, işçilerine olası bir maaş ödememe durumunda, insanların ne yapacağına dair net bir açıklama yapılmadı. Biz de konuyu yakından takip ediyoruz.
Gelelim asıl konumuza;
İşveren işçiyi zorla ücretsiz izne çıkartabilir mi?
Öncelikle şunu belirtmemizde fayda var. Ekonomik kriz ya da mali problemlerden ötürü işverenler maliyetler konusunda önlem almak adına bir takım tedbirler almaları gayet doğaldır. Fakat bu önlemler arasında işçilerin ücretsiz izne çıkarılması tek gelirleri bu iş olan işçileri ister istemez zor duruma düşürmektedir. Çünkü ücretsiz izne çıkarılan işçi, sizin de söylediğiniz gibi, bu dönemler de işçiye herhangi bir ödeme yapılmamaktadır. Bu neden ile işçi en büyük güvencesi olan ücretinden mahrum bırakılmış olmaktadır.
Yukarıda söylediğimiz konular, devletin inisiyatifindedir. Devletimiz, muhakkak bu konuya bir çare bulacaktır ama bunun için bir genelgeye ihtiyacımız var. Bu konu ile ilgili bir genelge yayınlanmadığı sürece, çok net bir şekilde söyleyebiliriz ki, işverenler hiçbir işçisini zorla ücretsiz izine çıkaramaz. İşverenin yapacağı ücretsiz izin teklifini işçi kabul etmek zorunda değildir. İşçi arzu ederse, iş sözleşmesini haklı neden ile feshedebilir. Ama şu aşamada, salgın nedeniyle, yaşanan ekonomik problemler neticesinde bu kadar ne kadar sağlıklı olur, bilemiyoruz.
4857 Sayılı İş Kanunu‘nun 56. ve 74. maddelerinde beyan edilen, işçiye hak olarak verilen ücretsiz izinler dışında diğer tüm ücretsiz izinlerin tarafların rızasıyla kullanılması gerekmektedir.
Bahsedilen izinlerden Madde 56’da belirtilen, yıllık iznini başka bir şehirde geçirecek olan işçiye, talep etmesi durumunda verilen 4 günlük ücretsiz yol iznidir. Bu izin, gidiş dönüş sürelerinde işçinin yolda geçireceği süreler gözetilerek, işçiye kanunen tanınmış bir haktır. İşçinin talebi durumunda işveren, bu izni vermekle yükümlüdür.
Madde 74’te bahsedilen ise, doğum nedeniyle raporlu olan kadın işçinin, raporu bitiminde talep etmesi durumunda, 6 aya kadar kullanabildiği ücretsiz doğum iznidir. Bu izinler kanunen tanınmış bir hak olduğu için işverenin rızası aranmaz. İşçi doğum sonrası istirahat bitiminde, işverenine ne kadar ücretsiz izin kullanacağını beyan eder ve işveren de işçinin bu talebini sorgusuz sualsiz kabul eder.
Bu nedenler dışında işveren, işçileri ücretsiz izne çıkmaya zorlayamaz. Ücretsiz izin için işçinin rızasını almak zorundadır. İşveren tarafından ücretsiz izne çıkmaya zorlanan işçi iş sözleşmesini haklı nedenle feshedebilir.
İşçi de işvereninin rızası olmadan ücretsiz izne ayrılamaz.
Ücretsiz izinler yukarıda da bahsettiğimiz gibi, 4857 Sayılı İş Kanunu‘nun 56. ve 74. maddelerinde beyan edilen nedenler dışında diğer tüm izinler tarafların rızasıyla kullanılması gerekmektedir.
İşveren nasıl ki ücretsiz izin durumlarında işçilerinden onay alması gerekiyor ise aynı durum işçi içinde geçerlidir. İşçi işvereninden onay almadığı taktirde tek taraflı olarak ücretsiz izin kullanamaz. İşçi ücretsiz izin kullanmak istiyorsa, işvereninin rızasını almak ile zorundadır. İşveren onaylamadığı taktirde işçinin tek taraflı bir karar ile ücretsiz izin kullanma hakkı bulunmamaktadır.
Bknz:Ücretsiz izin ile ilgili merak edilenler
