Asıl iş ve yardımcı iş nedir?

İş Hukukunun  uygulama alanı olan işyerleri, iş Hukukunun bazı konuları bakımından iş yerlerinde  yürütülen işler  “asıl iş-yardımcı iş”  ayrımına tabi tutulmaktadır.

Bu ayırımın büyük önem kazandığı konulardan biri, asıl işveren alt işveren ilişkisidir.

Söz konusu ilişkinin yasada verilen tanımına göre “Bir işverenden, işyerinde yürüttüğü mal veya hizmet üretimine ilişkin yardımcı işlerinde veya asıl işin bir bölümünde işletmenin ve işin gereği ile teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektiren işlerde iş alan ve bu iş için görevlendirdiği  işçilerini sadece bu işyerinde aldığı işte çalıştıran diğer işveren ile iş aldığı işveren arasında kurulan ilişkiye asıl işveren-alt işveren ilişkisi denir”.

Bu tanım doğrultusunda alt işverene verilecek iş, “asıl işin bir bölümünde” veya mal veya hizmet üretimine ilişkin “yardımcı işlerde” söz konusu olabilecektir.

Asıl iş, yardımcı iş ayrımına bağlanan önemli sonuçlara rağmen söz konusu kavramlar ne yazık ki yasada tanımlanmamıştır. Asıl iş, İş yerinin teknik amacının gerçekleşmesi  ile, yani o işyerinde amaçlanan mal veya hizmet üretimi ile doğrudan ilgili olan, o teknik amacın gerçekleşmesine yönelik sürece doğrudan dahil olan ve bu süreç açısından olmazsa olmaz faaliyetleri ifade eder.

Asıl iş  işyerindeki teknik amaca gönderme yapan bir kavramdır.

Buna kavrama göre asıl işin tespitinde, her şeyden önce işyerinin teknik amacına göre hareket edilmelidir.

Bu doğrultuda işyerinin teknik amacını oluşturan mal veya hizmet üretiminin işyerinin asıl işini oluşturduğu konusunda bir şüphe söz konusu değildir. Buna karşılık uygulamada bu teknik amacın tespiti her zaman çok kolay olmamaktadır. Alt İşverenlik Yönetmeliğinde “asıl iş “ mal veya hizmet üretiminin esasını oluşturan iş” olarak tanımlanmıştır.

Bir işyerinde bir üretim  söz konusu ise, bu üretimin  tamamının asıl iş sayılıp sayılmayacağı konuyla ilgili diğer bir sorundur.

Bir görüşe göre, mal üretimi yapılan bir işyerinde malların müşteriye (satışa) sunulduğu duruma getirilmelerine kadar geçen süreçteki üretim aşamaları bir bütün olarak asıl işi oluşturur. Aynı şekilde  somut olayda eğer bir üretim zinciri varsa bu zincirin tamamının asıl iş niteliğinde olduğunu ifade etmektedir.

Örnek vermek gerekirse;

Bir mobilya üreticisi için, o mobilyanın hammaddesinin ilk aşamada bir işlemden geçirilmesi, ikinci aşamada düzeltilmesi, üçüncü aşamada boyanması, dördüncü aşamada verniklenmesi, beşinci aşamada paketlenmesi ve satılması söz konusuysa, bu üretim zincirinin tamamı asıl iştir.

Sonuç olarak, bir işletmenin/şantiyenin yapmış olduğu çalışmanın ya da üretimin tüm zorunlu aşamaları asıl iş olarak nitelendirilmektedir.

Yardımcı iş ne demektir?

Yardımcı işler, “temizlik, yemek, taşıma, güvenlik, bakım”  gibi asıl işin yerine getirilebilmesi için tamamlayıcı nitelikte işlerdir.

Yani yardımcı işler;

“İlgili asıl işverenin gerçek üretim sürecinde yer almayan ama onu ve onda çalışan personelin bir takım ihtiyaçlarının tatminini hedefleyen, asıl işle bağlantılı, destekleyici nitelikteki faaliyetlerdir”.

Yardımcı işler niteliği gereği ayrı uzmanlık ve organizasyonu gerektiren ve diğer bir işveren tarafından yapılması daha sağlıklı olan yemek, temizlik,  güvenlik,  yükleme ve boşaltma , bahçe bakımı gibi işlerdir.  Yardımcı iş kavramı bazı Yargıtay kararlarında tanımlanmıştır. Buna göre  “Yardımcı iş, işletmelerin çalışma koşulları ile ilişkisi olmakla birlikte ikinci planda kalan işlerdir”

Bunu örneklememiz gerekirse;

Bir hastanenin ya da sağlık kurumunun asıl amacı “ sağlık”tır. Bu kurumlarda doktorların, hemşirelerin işi sağlık olduğu için asıl iştir. Ama o hastane de yapılan bilgi işlem, santral, temizlik, güvenlik vb. gibi işler yardımcı iş niteliğindedir.

Bu konu ile ilgili bizim atladığımız ya da sizin sormak istediğiniz bir konu var ise şayet, aşağıdaki bölümden bize yazarsanız seviniriz.