Deneme süresinde iş akdinin feshi

Soru: Merhaba, 15 gündür çalışmakta olduğum iş yerinden, daha iyi iş bulduğum için kendi rızam ile ayrılmak istiyorum. Patronuma henüz bir beyan da bulunmadım. Nasıl bir yol izlemeliyim? İstifa edersem işverenim benden her hangi bir tazminat talebinde bulunabilir mi? İyi çalışmalar.

Cevap:

Merhabalar,

Tarafların birbirlerine olan adaptasyonlarının sağlanması, işçinin işverenini, işverenin de işçiyi tanıması için bir nevi ısınma turu olarak adlandıracağımız durum iş hayatında ” deneme süresi ” olarak nitelendirilmektedir.

Deneme süresi, bir işçinin iş yerini ve işverenini tanıyarak çalışma koşullarını inceleyebilmesi için aynı zamanda da işverenin de işçiyi tanıyıp kendisine uygun olup olmamasına karar verebilmesi için taraflar arasında uygulanan bir sistemdir.

Deneme süresi aslında çalışanlar için biraz korkutucu olsa da aslında her iki taraf için de oldukça faydalı bir durumdur, bazı kötü niyetliler için ise 2 ay ile sınırlı bırakılmıştır. Deneme süresi toplu iş sözleşmelerinde en fazla 4 aya kadar uzatılır.

Deneme süreci taraflarca başarılı bir şekilde geçirilirse veya fesih hakkı kullanılmazsa iş sözleşmesi deneme süresini de kapsayarak nihai bir iş akdi niteliği kazanır. Sözleşme devam ederken fesih hakkının kullanılmayacağının karşı tarafa bildirilmesine gerek yoktur. Kural olan açıkça fesih yoksa sözleşme hükümlerinin devam etmesidir. Deneme süresi içinde taraflar iş sözleşmesini bildirim sürelerine uymaksızın ve tazminatsız feshedebilir. Deneme süresinden sonraki fesihlerde kural olarak derhal ve tazminatsız gerçekleşmez. Bu durumda aşağıdaki ihbar sürelerine uyulmalıdır;

Kıdemi 0-6 ay arasındaki işçiler için 2 hafta,
Kıdemi 6 ay- 1 buçuk yıl olan işçiler için 4 hafta,
Kıdemi 1 buçuk yıl- 3 yıl olan işçiler için 6 hafta,
Kıdemi 3 yıldan fazla olan işçiler içinse 8 haftadır.

Deneme süresinde yapılacak feshin usulü veya içeriği hakkında kanuni düzenlemelerde bir açıklık bulunmamaktadır. Yargıtay verdiği bir kararında fesih yetkisini kullanan tarafın buna bir neden göstermesine gerek olmadığı, ancak diğer taraf feshin hakkın kötüye kullanım teşkil ettiğini ileri sürmesi halinde feshin hakkın kötüye kullanım teşkil edip etmediğinin araştırılması gerektiğini ortaya koymuştur. Her zaman olduğu gibi ispat açısından feshin de yazılı olması fesheden lehine avantaj sağlayacaktır. Şekil öngörülmediğinden noter aracılığıyla yapılması ispat gücünü arttıracaktır. Sözleşmeye 2 aydan 4 aya kadar daha fazla süre konulduysa ihbarsız ve tazminatsız süre için kanundaki 2 aylık süreye itibar edilmelidir.

Yani 3,5 ay deneme süresi öngörülen sözleşmede 2. aydan sonraki fesihlerde kanuni ihbar sürelerine uyulmalıdır. İşçinin bu sürede çalıştığı günler için ücret ve diğer hakları saklıdır. Çünkü deneme süreli iş sözleşmeleri normal bir iş sözleşmesindeki hak ve borçları kapsamaktadır. İşverenin ayrımcılık yasağına aykırı hareket etmesi halinde işçinin yaptırımı söz konusu olacaktır. Ayrıca hak ettiği ücret, bayram tatili, ulusal bayram veya fazla çalışma gibi nedenlerle ödenecek ücreti de içerir. Yani deneme süresi dahi olsa da, herhangi bir sözleşme feshinde, hak edilen tüm ücretlerin sağlıklı bir şekilde işçiye ödenmesi gerekmektedir.

Deneme süresi iş sözleşmesinde belirtilmelidir.

Biraz önce de bahsettiğimiz gibi, eğer imzalanan iş sözleşmelerinde ” deneme süresi ” durumu söz konusu ise, deneme süresi içerisinde yapılan fesihlerde taraflar birbirlerinden herhangi bir tazminat talebinde bulunamaz. Fakat iş sözleşmesinde herhangi bir deneme süresi beyan edilmedi ise, bir günlük çalışma dahi ” ihbar tazminatı”na sebep olmaktadır. Deneme süresi beyan edilmeyen iş sözleşmelerinde işçi bir gün dahi çalıştığı iş yerinden kendi rızası ile ayrılmak istiyor ise, yazılı olarak işverenine 14 gün önceden haber vermek durumundadır. Diğer taraftan bir günlük çalışanını işten çıkarmak isteyen işveren de, işçisine 14 gün önceden yazılı beyan da bulunmak zorundadır. Bildirim sürelerine uymayan taraf, tazminat tutarlarını ödemek ile mükelleftir.

İş Kanunu Madde-15

Deneme süresinde gerçekleştirilecek fesih için sözleşmeye cezai şart koyulamaz.

Konuyu özetleyecek olursak, deneme süreli iş sözleşmelerinde ” deneme süresi ” içerisinde, taraflar olası bir sözleşme fesihlerinde, karşı tarafa herhangi bir yaptırımda bulunamaz, tazminat talebinde bulunamaz. Fakat iş sözleşmesinde herhangi bir deneme süresi beyan edilmediyse, bu sefer devreye ihbar tazminatı girmektedir.